Aleksander Żebruń
Biografia
Urodził się 23 lutego 1906 roku w Tomaszowie Lubelskim jako syn Wasyla, funkcjonariusza straży granicznej Imperium Rosyjskiego. Był narodowości ukraińskiej. Po wybuchu I wojny światowej wraz z rodziną przebywał w Smoleńsku (1914–1918), a po powrocie w 1918 r. osiadł ponownie w Tomaszowie Lubelskim. Pracował w gospodarstwie, a następnie uczęszczał do zakładu szewskiego. W 1924 r. wraz z grupą przyjaciół założył Komunistyczną Partię Zachodniej Ukrainy (KPZU) i został sekretarzem komitetu rejonowego KPZU.
12 maja 1926 r. aresztowany za działalność komunistyczną. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Zamościu z 9 sierpnia 1927 r. skazany na dwa lata więzienia; karę odbywał w Sandomierzu, Zamościu i Łucku. Zwolniony 12 listopada 1929 r. powrócił do Tomaszowa Lubelskiego i wznowił działalność w KPZU. W kolejnych latach pełnił funkcje w KPZU: członek i sekretarz komitetu okręgowego w Chełmie, a od 1932 r. sekretarz tego komitetu; od 1932 do 1933 sekretarz okręgowy KPZU w Stanisławowie i Stryju, skąd przeniesiony do Lwowa.
Po odmianie aresztowany ponownie 21 maja 1933 r. w okolicach Lwowa; wyrokiem z 25 maja 1934 r. skazany na siedem lat więzienia. Wyrok odbywał w Rawiczu. Zwolniony po amnestii 28 kwietnia 1938 r. powrócił do Tomaszowa Lubelskiego i ponownie nawiązał kontakt z KPZU.
Po agresji ZSRR na Polskę i zajęciu Tomaszowa Lubelskiego przez Armię Czerwoną, 25 września 1939 r. zorganizował wiec witający Armię Czerwoną, a następnie wraz z siostrą Olgą Żebruń i Adamem Humerem założył Tymczasowy Komitet Rewolucyjny w Tomaszowie Lubelskim i został jego przewodniczącym. Wobec wycofania Wehrmachtu z Tomaszowa w 1939 r. wielu działaczy Rewkomu ewakuowało się na teren okupowany sowiecką administracją. We Lwowie mieszkał do ataku Niemiec w 1941 r.
W latach 1943–1944 nawiązywał kontakty z działaczami komunistycznymi z powiatu tomaszowskiego, m.in. z Olgą Żebruń i Adamem Humerem. 31 sierpnia 1944 r. został kierownikiem resortu bezpieczeństwa publicznego PUBP w Tomaszowie Lubelskim. 12 listopada 1944 r. ciężko ranny w zamachu, przeprowadzonym przez 17-letniego żołnierza AK Zbigniewa Jarmuszyńskiego, kontynuował służbę w UB. Po kolejnych przejściach służbowych był m.in. szefem PUBP w Lubartowie (1945), PUBP w Puławach (1945–1946), a następnie kierownik Sekcji 2 Wydziału V MBP w Lublinie (1946) i później kierownik tej sekcji (1948–1951). 10 października 1945 odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi.
Znany z despotyzmu i grubiaństwa; był krytykowany za nacisk na władze miejskie, m.in. wymaganie budowy pomnika wdzięczności Armii Czerwonej. Miał konflikt z komendantem powiatowym Milicji Obywatelskiej. Zmarł i pochowany został na Powązkach (kwatera B33-7-3).